Audyt energetyczny przedsiębiorstwa a sprężarkownia

Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej (projekt UC77) zmienia kryterium obowiązkowego audytu energetycznego: zamiast wielkości firmy liczy się zużycie energii. Próg to 10 TJ, czyli ok. 2,78 GWh rocznie ze wszystkich nośników razem. Audyt ma się opierać na zmierzonych danych — także ze sprężarkowni, której zużycia nie widać osobno na fakturze za prąd.

Co zmienia nowelizacja

Dziś audyt energetyczny przedsiębiorstwa co 4 lata robi duży przedsiębiorca — powyżej 250 pracowników albo powyżej progów obrotu i sumy bilansowej. Projekt wdrażający unijną dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej (EED, 2023/1791) liczy obowiązek od zużycia energii: średnio z ostatnich 3 lat, ze wszystkich nośników i wszystkich zakładów firmy razem.

Według oceny skutków regulacji audyt obejmie ok. 11,3 tys. firm, a system zarządzania energią ok. 1,5 tys. Wśród zobowiązanych będzie wiele średnich zakładów, które audytu dotąd nie robiły. Plan działań po audycie ma być podawany do wiadomości publicznej, a firmy sporządzające sprawozdanie z działalności uwzględnią go w sprawozdaniu.

Czy zakład przekracza 10 TJ

Próg jest niższy, niż się wydaje, bo sumuje się wszystkie nośniki: prąd, gaz, ciepło i paliwa, także olej napędowy we flocie. 10 TJ to na przykład:

• ok. 320 kW średniego poboru mocy elektrycznej przez całą dobę i cały rok,
• ok. 278 tys. m³ gazu ziemnego rocznie,
• ok. 275 tys. litrów oleju napędowego rocznie.

Przykład: zakład zużywa rocznie 2 000 MWh prądu i 900 MWh gazu. Razem 2 900 MWh, czyli 10,44 TJ — próg jest przekroczony, choć sam prąd byłby poniżej. Sumę z faktur policzy kalkulator progu audytu energetycznego.

Terminy — stan na 30 października 2026

Dyrektywa wyznaczyła termin pierwszego audytu na 11 października 2026 r., a wdrożenia systemu zarządzania energią na 11 października 2027 r. Polska ustawa nie jest jeszcze uchwalona: 2 października 2026 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska odpowiedziało na uwagi z uzgodnień, a 28 października projekt trafił na Komitet do Spraw Europejskich. Rada Ministrów go jeszcze nie przyjęła, Sejm nie zaczął nad nim prac. Projekt wiąże terminy z wejściem ustawy w życie — na wdrożenie systemu zarządzania energią daje 24 miesiące, a firmom robiącym audyt po raz pierwszy zapowiada okres przejściowy, którego długość potwierdzimy w tekście przyjętym przez rząd. Ten akapit aktualizujemy po każdym etapie prac nad ustawą.

Dlaczego audytor zapyta o sprężarkownię

Dyrektywa określa minimalne wymagania wobec audytu: ma się opierać na aktualnych, zmierzonych i identyfikowalnych danych eksploatacyjnych o zużyciu energii, a dla energii elektrycznej — na profilach obciążenia. Audyt obejmuje co najmniej 90% całkowitego zużycia energii przedsiębiorstwa.

Faktura za prąd pokazuje cały zakład. Sprężarkowni w niej nie widać, a tabliczka znamionowa sprężarki mówi o mocy, nie o zużyciu. O zużyciu decyduje to, jak maszyny pracują:

• bieg jałowy — u jednego z naszych klientów sprężarka zużywała na nim 103 ze 133 MWh rocznie, bez wytworzenia powietrza,
• ciśnienie — każdy bar ponad potrzebę procesu to ok. 7% więcej energii na sprężarce,
• nieszczelności — w typowej instalacji 20–30% wytworzonego powietrza.

Każda z tych pozycji może trafić do rekomendacji audytu, a potem do publicznego planu działań. Lepiej znać te liczby przed wizytą audytora niż z jego raportu.

Jakie dane ze sprężarkowni przygotować przed audytem

1. Lista sprężarek — moc, sterowanie (stałoobrotowa czy z falownikiem), godziny pracy i godziny pod obciążeniem ze sterownika.
2. Profil poboru energii — moc każdej sprężarki w czasie, najlepiej przez tydzień z weekendem.
3. Udział biegu jałowego — ile energii idzie na pracę bez wytwarzania powietrza.
4. Zużycie sprężonego powietrza — w m³/min i w czasie: z przepływomierza albo oszacowane z pomiaru energii.
5. Ciśnienie — nastawa na sprężarce kontra ciśnienie, którego potrzebuje najbardziej wymagający odbiornik.
6. Przepływ przy zatrzymanej produkcji — w praktyce skala nieszczelności.
7. Osuszanie i odzysk ciepła — typ osuszacza i to, czy ciepło ze sprężarek jest wykorzystywane.

Audyt to także lista oszczędności

Wynikiem audytu jest lista działań z wyliczonym efektem. Przedsięwzięcia w sprężarkowni — wymiana sprężarki, sterowanie nadrzędne, usuwanie nieszczelności, odzysk ciepła — mogą dodatkowo dać białe certyfikaty, jeśli wniosek do URE trafi przed rozpoczęciem przedsięwzięcia. Warunki i kolejność kroków: audyt sprężonego powietrza a białe certyfikaty. Jak zaplanować stałe pomiary pod system zarządzania energią: opomiarowanie sprężarkowni pod ISO 50001.

Gdzie pomagamy

Pascal Services, autoryzowany dealer i serwis Atlas Copco, przygotowuje dane ze sprężarkowni do audytu energetycznego: mierzy pracę sprężarek, wskazuje straty, dobiera modernizację do zmierzonego zużycia i ją realizuje — na Śląsku i w Małopolsce, do ok. 150 km od Tychów. Audyt przedsiębiorstwa sporządza audytor; część o sprężonym powietrzu przygotowujemy na danych z pomiaru. Firmom, które wdrażają system zarządzania energią, dostarczamy i montujemy stały pomiar: przepływomierze, czujniki ciśnienia i punktu rosy z sygnałem do sterownika sprężarkowni albo systemu SCADA.

Pierwszy krok jest bezpłatny: 7-dniowy pomiar iTrack. Czujniki zakładamy na kable zasilające, produkcja pracuje normalnie, mierzymy do 16 sprężarek każdej marki. Raport w ciągu 7 dni po pomiarze pokazuje efektywność sprężarek, szacunkowe zużycie powietrza, a przy weekendowym postoju — skalę wycieków.

Najczęstsze pytania

Czy obowiązkowy audyt energetyczny obejmie mój zakład?

Według projektu tak, jeśli średnie roczne zużycie energii z ostatnich 3 lat, ze wszystkich nośników i zakładów razem, przekracza 10 TJ, czyli ok. 2,78 GWh — niezależnie od liczby pracowników.

Od kiedy obowiązuje próg 10 TJ?

Jeszcze nie obowiązuje. Projekt jest na etapie prac rządowych i nie trafił do Sejmu (stan na 30.10.2026). Terminy będą liczone od wejścia ustawy w życie. Do tego czasu audyt robią duzi przedsiębiorcy na dotychczasowych zasadach.

Czy ISO 50001 zwalnia z audytu energetycznego?

Tak. Według projektu certyfikowany system zarządzania energią zastępuje audyt. Firma zawiadamia Prezesa URE w ciągu 30 dni od uzyskania certyfikatu, a co roku do 31 marca podaje całkowite zużycie energii.

Czy do audytu wystarczą faktury?

Faktury wystarczą do sprawdzenia progu. Sam audyt ma się opierać na zmierzonych danych eksploatacyjnych i profilach obciążenia, więc dla dużych odbiorników, takich jak sprężarkownia, potrzebny jest pomiar.

Co grozi za brak audytu?

Obecna ustawa pozwala Prezesowi URE nałożyć karę do 5% przychodu z poprzedniego roku podatkowego. Kary w nowelizacji potwierdzimy po uchwaleniu ustawy.

Stan prawny: projekt ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (UC77) ze stanowiskiem Ministerstwa Klimatu i Środowiska do uwag z uzgodnień z 2.10.2026; dyrektywa (UE) 2023/1791, art. 11 i załącznik VI; ustawa z 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej. Odczyt 30.10.2026. Artykuł nie jest poradą prawną.