Logowanie 
Rejestracja 
Opomiarowanie sprężarkowni pod system zarządzania energią to cztery wielkości: energia elektryczna sprężarek, przepływ sprężonego powietrza, ciśnienie i punkt rosy. Norma ISO 50001 wymaga zaplanowania, jakie dane energetyczne są zbierane, jak często i z jaką dokładnością — w szczególności dla znaczących wykorzystań energii. Jeśli sprężarkownia zostanie do nich zaliczona, musi być mierzona, a nie szacowana.
Czego wymaga ISO 50001 i audyt energetyczny
ISO 50001 dzieli zużycie energii na zastosowania i wskazuje wśród nich znaczące wykorzystania energii (SEU) — te o dużym zużyciu albo dużym potencjale poprawy. Dla każdego z nich organizacja określa zmienne istotne, wskaźniki efektywności energetycznej (EnPI) i bazowe zużycie energii, a w planie zbierania danych zapisuje, co mierzy, jak często i z jaką dokładnością.
Na start norma dopuszcza pomiary okresowe, a w kolejnych latach system rozwija się w stronę pomiarów stałych. Audyt energetyczny przedsiębiorstwa ma podobny wymóg: opiera się na zmierzonych danych eksploatacyjnych i — dla energii elektrycznej — na profilach obciążenia.
Pomiar zużycia sprężonego powietrza — co, gdzie i czym
| Wielkość | Gdzie mierzyć | Co pokazuje | Czym |
|---|---|---|---|
| Energia elektryczna (kWh, profil mocy) | zasilanie każdej sprężarki | zużycie, pracę pod obciążeniem i bieg jałowy | analizator lub licznik na zasilaniu; w bezpłatnym pomiarze tygodniowym — czujniki na kablach |
| Przepływ (m³/min) | wyjście ze sprężarkowni, magistrale, wydziały | zużycie powietrza, przepływ przy postoju (nieszczelności), podział na wydziały | przepływomierz: sonda termiczna, sonda Pitota albo inline |
| Ciśnienie (bar) | za sprężarkownią i na końcu sieci | spadki w sieci i zawyżone nastawy — każdy bar ponad potrzebę to ok. 7% energii | przetwornik ciśnienia |
| Punkt rosy (°C) | za osuszaczem | czy osuszacz trzyma klasę wody wg ISO 8573-1 | czujnik punktu rosy |
Wskaźnik efektywności sprężarkowni
Najprostszy wskaźnik (EnPI) sprężarkowni to energia na jednostkę powietrza: kWh na m³ albo kW na m³/min przy tym samym ciśnieniu. Wymaga pomiaru energii i przepływu w tym samym czasie — sam licznik prądu pokaże koszt, ale nie powie, czy sprężarkownia pracuje lepiej, czy zakład po prostu zużył mniej powietrza. Zmienne istotne, które trzeba zapisać obok, to zwykle wielkość produkcji, liczba zmian i ciśnienie robocze. Bazowe zużycie wyznacza się z pomiaru przed zmianami — bez niego oszczędności z modernizacji nie da się wykazać ani audytorowi, ani w systemie.
Pomiar tygodniowy czy pomiar stały
Pomiar tygodniowy daje obraz pracy sprężarkowni w 7 dni: profil poboru, bieg jałowy, skalę wycieków. Wystarcza do audytu, do wyznaczenia bazowego zużycia i do decyzji, gdzie warto założyć pomiar stały.
Pomiar stały jest potrzebny, gdy wskaźnik ma być liczony co miesiąc, a oszczędności weryfikowane po modernizacji. Przepływomierze Atlas Copco do rurociągów od DN8 do DN300 mają wyjście 4…20 mA z impulsem, Modbus RTU albo Modbus TCP. Sondy termiczne i Pitota montuje się przez zawór kulowy bez zatrzymywania sieci; wykonania inline wymagają wstawienia odcinka w rurociąg, więc montuje się je w czasie postoju. Dobór wykonania do średnicy i punktu pomiaru: przepływomierze do sprężonego powietrza.
Od czego zacząć
- Bezpłatny pomiar energii — tydzień pomiaru mocy każdej sprężarki, z weekendem.
- Punkty pomiaru przepływu — wyjście ze sprężarkowni i główne odgałęzienia, z których chcemy rozliczać zużycie.
- Montaż czujników — przepływ, ciśnienie, punkt rosy (czujniki Smart AIRnet), z sygnałem do sterownika sprężarkowni lub systemu SCADA zakładu.
- Wskaźnik i baza — kWh/m³ ze zmiennymi istotnymi, bazowe zużycie z pomiaru tygodniowego, przegląd co miesiąc.
Pascal Services, autoryzowany dealer i serwis Atlas Copco, robi wszystkie cztery kroki: bezpłatny pomiar tygodniowy, dobór punktów pomiaru, montaż przepływomierzy oraz czujników ciśnienia i punktu rosy, a także podłączenie sygnału do sterownika sprężarkowni albo systemu SCADA. Dane z pomiaru przekazujemy też audytorowi energetycznemu.
Kogo i kiedy obejmie obowiązek systemu zarządzania energią albo audytu: audyt energetyczny przedsiębiorstwa a sprężarkownia. Szybki szacunek kosztu sprężonego powietrza bez pomiaru: kalkulator kosztu sprężonego powietrza.
Najczęstsze pytania
Czy ISO 50001 wymaga osobnego licznika na każdej sprężarce?
Norma nie narzuca liczby punktów pomiaru. Plan zbierania danych wynika ze znaczących wykorzystań energii i ze wskaźników, które firma chce liczyć. Przy kilku sprężarkach o różnym sterowaniu pomiar każdej z osobna pokazuje, która z nich generuje bieg jałowy.
Czy pomiar energii wystarczy bez przepływomierza?
Do kosztu, profilu pracy i biegu jałowego — tak. Do wskaźnika kWh/m³, rozliczenia zużycia na wydziały i stałej kontroli nieszczelności potrzebny jest pomiar przepływu.
Czy montaż przepływomierza zatrzymuje produkcję?
Sondy zanurzeniowe montuje się przez zawór kulowy bez zatrzymywania sieci. Przepływomierze inline wymagają rozcięcia rurociągu, więc montaż planuje się na postój.
Pierwszy krok opomiarowania to tygodniowy pomiar energii. Robimy go bezpłatnie: 7 dni, czujniki na kablach zasilających, do 16 sprężarek każdej marki — pomiar iTrack
Źródła: ISO 50001:2018 (pkt 6.6 i 9.1); dyrektywa (UE) 2023/1791, załącznik VI; projekt ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (UC77). Dane przepływomierzy: karty produktów Atlas Copco w sklepie pascal.net.pl. Odczyt 30.10.2026.